Terugblik: Voices in Type Assembly

Op dinsdag 31 maart 2026 bracht de Voices in Type Assembly grafisch ontwerpers, studenten, docenten en cultuurprofessionals bijeen in het Chassé Theater in Breda. Het evenement, georganiseerd door Graphic Matters in samenwerking met het Wim Crouwel Instituut, markeerde ook de afsluiting van het Graphic Matters-project Characters: Voices in Type – een onderzoeksinitiatief dat onderzoekt hoe typografie werkt als een culturele, sociale en politieke kracht. Gedurende de dag betraden elf internationale ontwerpers het podium, die elk hun eigen visie op de rol van lettertypes en grafisch ontwerpen in de wereld van vandaag presenteerden.

Vanaf het begin was het duidelijk dat dit geen conventionele conferentie zou worden. Nog voordat ook maar één spreker het podium had betreden, hing er al een geladen sfeer: een divers publiek vulde de zaal, variërend van jonge studenten tot gevestigde grafisch ontwerpers, van wie velen duidelijk betrokken waren bij de thema’s die aan de orde zouden komen. Dat gevoel van urgentie werd versterkt door de openingsperformance van Guido de Boer (NL).

“All for one, kill silence, enough is enough, I am! Am I?” Drie grote rollen papier daalden neer vanuit het plafond, elk bedekt met handgeschreven boodschappen, die zich verticaal over de ruimte uitstrekten. Live op het podium voltooide De Boer de centrale banner met de woorden “Hell no.” Het was een opvallende en confronterende start – een die typografie vanaf het begin niet als decoratie, maar als protest, als stem, als actie neerzette. Toen de banners werden weggehaald, kwam een nieuw landschap tevoorschijn van zwart-witte posters met krachtige uitspraken als “Als wij het niet zijn, wie dan? Als het nu niet is, wanneer dan?”

De opening was meer dan alleen een visueel gebaar – ze gaf de dag conceptueel vorm. Dit was een ruimte waar letters gewicht in de schaal legden, waar ontwerp en politiek elkaar kruisten, en waar urgentie niet abstract was, maar diep gevoeld.

Kan ontwerp een verschil maken? De hele dag kwam deze vraag steeds weer naar voren – soms direct, vaker via het werk zelf. Welke rol kan typografie spelen in een wereld die wordt gevormd door conflicten, ongelijkheid en snelle veranderingen? En welke verantwoordelijkheid dragen grafisch ontwerpers in die context? 

Lettertype als drager van betekenis
De eerste reeks presentaties leverde overtuigende argumenten voor typografie als medium dat veel meer bevat – en overbrengt – dan alleen vorm.

Michael Ellsworth (VS) en Raya Leary (VS/PT) van Civilization openden met inzichten in hun praktijk, die zich bevindt op het snijvlak van ontwerp en belangenbehartiging. In nauwe samenwerking met activisten en organisaties laten hun projecten zien hoe visuele identiteiten kunnen fungeren als instrumenten voor politieke en maatschappelijke betrokkenheid – van campagnes rond abortusrecht tot brede culturele initiatieven. In deze context wordt ontwerpen een manier om complexe maatschappelijke kwesties te vertalen naar een visuele vorm, waardoor ze zichtbaar, toegankelijk en bruikbaar worden voor een breder publiek.

Dit perspectief werd verder uitgediept in het panel dat daarop volgde, waarin Ellsworth en Leary samenkwamen met Tré Seals (VS), Mark Baker-Sanchez (VS) en Kaleena Sales (VS). Samen stonden ze stil bij hun samenwerking binnen het project Characters: Voices in Type en boden ze een gelaagde kijk op hoe typografie historische, culturele en politieke betekenis kan dragen. Het gesprek ging ook over vragen rond auteurschap, publiceren en zichtbaarheid binnen de hedendaagse ontwerppraktijk.

Seals, oprichter van Vocal Type, benadrukte het belang van onderzoek als uitgangspunt. In zijn praktijk zijn lettertypes geworteld in specifieke historische contexten en verhalen. In plaats van puur esthetische vormen te ontwerpen, ontwikkelt hij lettertypes die het gewicht dragen van de verhalen die ze vertegenwoordigen. Deze aanpak kwam ook duidelijk naar voren in het lettertype VTC WIJ, dat als onderdeel van het project is gemaakt. Het haalt inspiratie uit de Nederlandse protestcultuur van de jaren 70 en 80 en vertaalt collectieve stemmen, waaronder die van antikoloniaal auteur en verzetsstrijder Anton de Kom, naar een hedendaagse vorm.

De belangrijkste les van het discussiepanel en de lezingen was, naast de inhoud, de mate van persoonlijke betrokkenheid bij belangrijke wereldvraagstukken.

Er ontstond een gedeeld inzicht: typografie is niet simpelweg een communicatiemiddel, maar een drager van betekenis, gevormd door geschiedenis, context en intentie.

Verantwoordelijkheid & Representatie
Waar het eerste blok de kracht van lettertypes aantoonde, verdiepte het tweede blok het gesprek door te focussen op verantwoordelijkheid – zowel cultureel als sociaal.

Golnar Kat Rahmani (IR/DE), van Type & Politics, ging in op de complexe relatie tussen typografie en perceptie. Op basis van haar praktijk en onderzoek onderzocht ze hoe Perzisch-Arabische schriften vaak worden geladen met negatieve connotaties, gevormd door mediaverhalen en geopolitieke verbanden. In westerse contexten worden deze schriften vaak onbewust geassocieerd met angst, conflict of extremisme – associaties die niet door de schriften zèlf worden gevormd, maar door de beelden en verhalen die via de media worden verspreid.

Haar presentatie voelde heel persoonlijk aan. Als Iraanse ontwerpster in een tijd van aanhoudende politieke spanningen en conflicten draagt haar werk een urgentie in zich die verder reikt dan alleen ontwerp. Door deze schriftsoorten in een nieuwe context te plaatsen – in de richting van speelse, eigentijdse en veelzijdige uitingen – daagt ze dominante verhalen actief uit en creëert ze ruimte voor nieuwe associaties. Daarmee stelde ze typografie voor als een culturele verbinder: iets dat samenleven kan bevorderen in plaats van verdeeldheid.

Saki Mafundikwa (ZW) benaderde het onderwerp vanuit een andere invalshoek, met de nadruk op erfgoed, onderwijs en het belang van het erkennen en behouden van diverse schriftsystemen. Als oprichter van het Zimbabwe Institute of Vigital Arts (ZIVA) en auteur van het beroemde Afrikan Alphabets: The Story of Writing in Africa pleit hij al lang voor de inclusie en het behoud van Afrikaanse schriften. In plaats van zich te richten op zijn eigen prestaties, sprak Mafundikwa met zichtbare trots over zijn studenten en hun werk, waarbij hij het belang van het doorgeven van kennis benadrukte. In een zaal waar meerdere generaties ontwerpers aanwezig waren, voelde deze nadruk op onderwijs en generatieoverschrijdende continuïteit bijzonder relevant aan.

Misschien wel het meest directe en emotioneel geladen voorbeeld van de impact van het ontwerpen kwam van Beatriz Lozano (MX/VS). Haar presentatie, Type as a Tool for Community Power, liet zien hoe ontwerpen kan werken als een vorm van directe interventie. Eén project – rond een man die door ICE was vastgehouden en de dringende poging om hem via een online campagne weer bij zijn familie te brengen – liet zien hoe typografie en grafisch ontwerp onder druk kunnen functioneren, waarbij duidelijkheid, snelheid en emotionele weerklank voorrang krijgen boven formele perfectie.

Zoals ze benadrukte, kan typografie meer zijn dan alleen communicatie: het kan helpen gemeenschappen veilig te houden, onderdak bieden, hulp bieden en gezinnen herenigen. Het laat zien dat de afstand tussen het ontwerp en de realiteit opmerkelijk klein kan zijn. Hier ging het niet om artistieke verfijning, maar om snelle actie – om iets zichtbaar te maken, steun te mobiliseren en bij te dragen aan tastbare verandering.

Politieke overtuiging & ontwerp als pleitbezorging
De rol van ontwerp als direct politiek instrument werd in de middagsessies nog duidelijker. Aneesh Bhoopathy (VS) gaf inzicht in zijn werk voor de campagne van Zohran Mamdani in New York City. Zijn presentatie volgde het ontwerpproces van de eerste schetsen tot het eindresultaat, waarbij hij het belang van vertrouwen tussen ontwerper en opdrachtgever benadrukte, evenals de rol van experiment en spel.

Door middel van handlettering, typografische verwijzingen en elementen uit de lokale cultuur liet Bhoopathy zien hoe grafisch ontwerp niet alleen herkenning kan creëren, maar ook overtuiging – en zo de manier waarop een campagne wordt waargenomen en ervaren vormgeeft. Hoeveel het ontwerp heeft bijgedragen aan het succes van de campagne is moeilijk te kwantificeren, maar er is onmiskenbaar een duidelijke, boeiende en menselijke beeldtaal ontstaan.

Ontwerpen binnen het systeem
Toen de dag ten einde liep, kwam er een andere toon naar voren.

Ruben Pater’s (NL/ES) lezing, Design under Fascism, bracht een kritisch perspectief – een dat contrasteerde met de optimistische, actiegerichte verhalen van eerdere presentaties.

Op basis van zijn onderzoek stelde Pater dat ontwerpen niet los staat van de economische en politieke structuren waarbinnen het functioneert. In plaats daarvan is het vaak ingebed in – en medeplichtig aan – systemen van kapitalisme en macht.

Aan de hand van bekende voorbeelden liet hij zien hoe grafisch ontwerpen perceptie kan beïnvloeden en waarde kan toekennen: zelfs iets eenvoudigs als een fles water kan alleen al door branding voor heel verschillende prijzen worden verkocht. In die zin communiceert het ontwerp niet alleen waarde – het creëert die actief.

Dit perspectief maakte de boodschap die de hele dag had geklonken wat complexer. Als ontwerpen de kracht heeft om te mobiliseren en te verbinden, speelt het ook een rol in het in stand houden van de systemen die bepalen hoe waarde, aandacht en invloed worden verdeeld.

Tegelijkertijd liet Pater het publiek niet zonder richting achter. Naast zijn kritiek wees hij op alternatieve benaderingen: ontwerpers die werken met open-source systemen, low-tech methoden en gemeenschapsgedreven initiatieven die proberen verder te gaan dan puur commerciële logica.

Zijn bijdrage, aan het einde van het programma, gaf het algehele optimisme van de dag een stevige basis – door de focus te verleggen van wat ontwerpen kan doen naar de omstandigheden waaronder het functioneert.

Conclusie: verbinding, daadkracht en de rol van ontwerp
Terugkijkend was het meest opvallende aan de Voices in Type Assembly niet één specifiek project of presentatie, maar de collectieve energie in de zaal. Over verschillende perspectieven, regio’s en werkwijzen heen ontstond een gedeelde overtuiging: dat grafisch ontwerpen – en typografie in het bijzonder – zeker een betekenisvolle rol kan spelen bij het vormgeven van de wereld om ons heen.

Deze overtuiging was niet naïef. Ze was ingegeven door urgentie, door praktijkervaring en door een diep besef van de complexiteit die ermee gemoeid is. Toch was ze ook onmiskenbaar hoopvol. 

De hele dag door lieten ontwerpers zien dat ze niet alleen maar reageren op de wereld, maar er actief mee bezig zijn – door vragen te stellen, dingen in een nieuw kader te plaatsen en bij te dragen waar ze kunnen. Of het nu gaat om historisch onderzoek, gemeenschapsprojecten, politieke campagnes of educatieve initiatieven: grafisch ontwerp wordt een manier om deel te nemen aan belangrijke gesprekken.

Dus, kan ontwerpen een verschil maken?

Deze dag suggereerde in ieder geval dat dat kan. Niet als een allesomvattende oplossing, noch met een gegarandeerd resultaat, maar als een instrument – een instrument dat, wanneer het met intentie, bewustzijn en vastberadenheid wordt ingezet, het potentieel heeft om mensen te verbinden, stemmen te versterken en ruimte te creëren voor verandering.

En misschien ligt daar wel de echte kracht: niet als universele probleemoplosser, maar in het vermogen om dingen zichtbaar te maken, mensen te verenigen en gesprekken – hoe complex ook – in beweging te houden.

Tekst: Marnie van Dyck
Foto’s: Chantal van den Berg